Share |

جشن تیرگان


روز تیر از ماه تیر برابر با 10 تیر



عکس طبیعت زاگرس

سیزدهمین روز در هر ماه زرتشتی تیر یا تشتر نام دارد. هر سال و در ماه تیر هنگامی که روز تیر فرا می رسد آن روز را به نام تیرگان جشن می گیرند.
تیر در زبان اوستا،تیشتریه و در پهلوی تشتر نام دارد.
در ادبیات اوستایی، غیر از گاتاها، تشتر یا تیر نام ایزدی است که به باریدن باران کمک می کند، همچنین در باور ایرانیان نام ستاره ای است که هرگاه در آسمان پدیدار شود مژده باریدن باران را می دهد.
سبب پیدایش جشن تیرگان نیز مانند بسیاری آداب و رسوم دیگر در فرهنگ ایرانی، با رویدادی سرنوشت ساز از تاریخ زندگی ایرانیان باستان هماهنگی یا پیوند یافته است.
گروهی این جشن را یادگار پیروزی ایرانیان بر تورانیان می دانند. بدین روایت که در زمان پادشاهی منوچهر، پس از اشغال بخش های زیادی از سرزمین ایران توسط سپاه افراسیاب، قرار آشتی بر این گذاشته شد که از سوی سپاه ایران از خطه تبرستان، تیری رها گردد و در  هر جا بر زمین فرود آید، مرز ایران و توران تعیین شود.
بنابر این آرش، جوان دلیر ایرانی، جان بر کف  و با تمام توان تیری را از کمان رها ساخت. این تیر در باور استوره یی توسط ایزد باد همراهی شد و در کنار رودخانه جیحون بر درختی نشست و مرز ایران و توران را مشخص کرد.
بنابه روایت دیگر، در زمان ساسانیان و پادشاهی فیروز، هفت سال در ایران خشکسالی روی داد. مردم ناگزیر روی به دشت و بیابان آوردند و با نیایش خود از پروردگار در خواست باران کردند. پس از چندی، بارش باران شروع شد و ایران از خشکسالی رهایی یافت. از آن سال به بعد ایرانیان در چنین روزی به یکدیگر آب می پاشند و شادی می کنند.
اکنون نیز زرتشتیان  جشن تیرگان را با شکوه و شادمانی ویژه ای بر پا می دارند. در شهر کرمان و بم این آیین را تیرو جشن  نیز می گویند. روز پیش از جشن تیرگان، با شکوه و شادمانی تمام، خانه و بیرون آن را با آب و جارو تمیز می کنند. همه اهل خانه، سر و تن خود را شستشو داده، لباس نو می پوشند و به سرخوشی و شادی می پردازند.
پس همه از پیر و جوان، نخ تیر و باد را که از جنس ابریشم نازک و مجموعه یی از نخ های عموما هفت رنگ تابیده به نشانه رنگین کمان است، به مچ دست می بندند. این نخ را در کرمان و بم، تیرو می گویند. این نخ به هم تابیده را در روز جشن تیرگان به مچ دست و گاه به انگشت  دست می بندند و آن را تا روز باد به دست دارند. در روز باد ( ده روز بعد) نخ ابریشمی هفت رنگ را از دست باز می کنند، در جای بلندی مانند پشت بام می ایستند و آن را به باد می دهند، تا گذر تیر آرش به یاری ایزد باد را یادآوری کنند. در کرمان این کار را با خواندن شعر زیر انجام می دهند.
تیر برو باد بیا           غم برو شادی بیا
محنت برو روزی بیا       خوشه مرواری بیا
از بامداد روز جشن تیرگان، زرتشتیان به ویژه جوانان می کوشند به هر شیوه ممکن، به یکدیگر شادمانه آب بپاشند. از روی،کسانی که در روستاها زندگی می کنند به کنار چشمه ها یا جوی آب روان می روند و با شادی بیشتری، به یکدیگر آب می پاشند.
در شهرهای بزرگ، بعضی از خانواده ها به خارج از شهر می روند، محلی که در آن، آب فراوان تری وجود داشته باشد و امکان آب پاشی بیشتر و آزادانه را برای آنان فراهم تر نماید.


Author: کورش نیکنام Source: کتاب از نوروز تا نوروز چاپ سوم نشر فروهر Date: 2011-06-27 19:12:51