سفرنامه ویلیام جکسن


مسلمانان ؛ زرتشتیان را نجس می شمردند


 آز آیین زرتشت و کتاب اوستا اطلاعات پر ارزشی می دهد


آبراهام ولنتاین ویلیامز جکسن (تولد ۱۸۶۲- مرگ ۱۹۳۷) متخصص آمریکایی زبان‌های هندواروپایی و دارای دکترای فلسفه

و حقوق و متون انسانی بود.

دستور زبان اوستایی که او تدوین کرد همچنان اصلی‌ترین کاری‌ست که در این زمینه انجام پذیرفته‌ است.

از وی به عنوان نخستین ایران‌شناس بزرگ آکادمیک آمریکایی یاد شده‌است.

او از سفر خود به ایران سفرنامه ای به یادگار گذاشته است که عنوان ترجمه فارسى آن «ایران در گذشته و حال» به قلم منوچهر امیرى و فریدون بدره‌اى است و با نام سفرنامه جکسن منتشر شده است.

جکسن در این اثر آمیزه‌اى از تاریخ، سفرنامه و شرح خاطرات معمول، باستان‌شناسى، خطشناسى و مردم شناسى ارائه مى‌دهد که این ویژگى‌ها،

اهمیت این کتاب را بیش از پیش ارتقا مى‌دهد. به تعبیر خود نویسنده،

این سفر به انگیزه و هدف خاص تحقیق و پژوهش در آثار و بناهاى تاریخى و باستانى انجام گرفته است.

مسافرت‌هاى جکسن با قطار، از مسکو شروع مى‌شود. او اطلاعاتى در مورد مکان‌هایى که از مسکو تا ایالت گرجستان روسیه مى‌بیند، ارائه مى‌دهد.

در طول مسیر به آثارى که تداعى‌گر تاریخ گذشته هستند، توجه مى‌کند و در این کار چنان استادى از خود به خرج مى‌دهد که خواننده شیفته بیان او مى‌شود؛

مثلاً چهره‌هاى مردمى را که مى‌بیند با اقوام تاریخى سکایى مقایسه مى‌کند و در هنگان توصیف شهر تفلیس، دانستنى‌هاى تاریخى درباره آن ارائه مى‌دهد.

در بخش بعد به توصیف سرزمین‌هاى روسیه مى‌پردازد و از کوه آرارات و شهر ایروان به عنوان پایتخت ارمنستان یاد مى‌کند و از آداب و سنن مردم و دیدنى‌هاى این شهر توصیفى زیبا ارائه مى‌دهد.

بخش بعدی کتاب که «سرزمین و تاریخ ایران و دلبستگى ما به آن سامان» نام دارد، با گفته‌هایى از کوروش کوچک هخامنشى در کتیبه نقش رستم آغاز مى‌شود:

«دامنه شاهنشاهى پدرم به جاهایى مى‌رسد که مردم نمى‌توانند، در آن زیست کنند. یک‌سو بیابان‌هاى سرد شمالى و سوى دیگر بیابان‌هاى سوزان جنوبى قرار دارد».

بخشی دیگر، شرح مسافرت جکسن از جلفا تا رسیدن به تبریز است. در این قسمت ضمن شرح اتفاقات بین راه، به هنگام بازدید از شهر مرند به تاریخچه این شهر مى‌پردازد و

توضیحاتى مختصر و مفید در رابطه با شهر و اهمیت آن در طول تاریخ بیان مى‌دارد.

در بخش بعد که «تبریز مقرّ ولیعهد» نام دارد، ابتدا به تاریخچه شهر مى‌پردازد. سپس چشم‌انداز شهر و آداب و رسوم مردم را شرح مى‌دهد و در ادامه،

بناهاى مهم تاریخى این شهر از جمله ارگ علیشاهى و مسجد کبود را توصیف مى‌کند که با وجود گذشت یک قرن از توصیف آن، بسیار جالب توجه است.

پس از آن از بازار و مبادلات تجارى و واحدهاى پولى رایج و وضعیت کالاهاى تجارى آمریکا در این بازار توضیحاتى ارائه مى‌دهد که از خواندنى‌هاى کتاب است.

نویسنده از مذهبزردشت و کتاب مقدس این آئین اطلاعات ذى‌قیمتى بدست مى‌دهد.

نویسنده به هنگام بازدید از تخت‌سلیمان ابتدا تمام مشاهدات خود را شرح مى‌دهد و آنچه از تخت‌سلیمان باقى مانده را، به بهترین وجه ممکن توصیف مى‌نماید و از ویرانه بنا طرحى جالب و

زیبا به چاپ رسانده که از طرح‌هاى بسیار نادر و پرارزش آن محل تاریخى و باستانى است که در حدود یک قرن پیش ترسیم شده است. در ادامه بررسى و مطالعه تاریخى محل، خواننده را به منابع قدیمى‌تر؛

مانند معجم‌البلدان، مروج‌الذهب، تاریخ طبرى، المسالک و الممالک ارجاع مى‌دهد و از آن‌ها براى توصیف این بنا سود و بهره مى‌گیرد.

در بخش سنگ‌نوشته‌هاى شاهان بزرگ هخامنشى، ابتدا مقدمه‌اى درباره مطالعات کتیبه‌ها و خطوط پارسى باستان (میخى) مى‌نویسد.

توصیفاتى که از کوه بیستون و جزئیات کتیبه‌هاى آن ارائه مى‌دهد، شاید یکى از بهترین توصیفاتى است که تاکنون بیان شده است.

در ادامه این بخش از تمام سنگ‌نوشته‌ها با ذکر ستون و سطور کتیبه یادداشت بردارى مى‌کند.

شهرهاى تاریخ متأخرتر، چون اصفهان که در دوره صفویه از اهمیت خاص و فوق‌العاده 

برخوردار بوده و شیراز و یزد به نحوى عالى در این سفرنامه توصیف شده است.

منبع : رادیو فرهنگ